De psychologie van de dieetindustrie: waarom bepaalde diëten zo populair zijn.

Even een stukje uitleg over reclame in het algemeen. Aan het maken van reclame gaat uitgebreid psychologisch onderzoek vooraf. Hoe bereik ik mijn doelgroep, welke trucs kan ik toepassen, waardoor het gevoel ontstaat dat mijn doelgroep mijn product nodig heeft? Dat is overigens heel legaal en in feite dus ook niets mis mee. Wij, als consument, willen graag geloven dat reclame geen enkele invloed heeft op ons. Maar reclame werkt vooral op onbewust niveau. Hierdoor ontstaat het gevoel dat we het aangeprezen product ook écht nodig hebben en dus een bewuste aankoop doen. Zo werkt het natuurlijk ook bij diëten.

Er bestaan vele tientallen diëten, maar lang niet ieder dieet wordt ‘een hype’.Waarom werden het Montignac, Sonja Bakker en Dr. Frank dieet, om er maar een aantal te noemen, dat dan ineens wel? Het zijn toch drie totaal verschillende diëten, met heel afwijkende voedingsrichtlijnen. Maar dat lijkt niets uit te maken, ze zijn allemaal razend populair geworden. Hoe kan dat, wat zijn de overeenkomsten? Een ding hebben ze in ieder geval gemeen: je valt er, zeker in het begin, goed mee af. Maar daar zou de vergelijking dan ook mee moeten ophouden, zo op het eerste gezicht. Maar er is nog een overeenkomst waar je misschien niet zo gauw aan zou denken. Dat is het feit dat al deze ‘dieetgoeroes’ gebruik maken van dieetvoorschriften die, in zowel de keuze en samenstelling van het voedsel als in de voorgeschreven tijd van de dag, strikt opgevolgd moeten worden. Dat betekent dus, dat niet het dieet zelf – want alle drie totaal verschillend – maar de strikte dieetvoorschriften, de kracht zijn van het grote succes. Deze voorgeschreven eetregels, inclusief de recepten en boodschappenlijstjes, zijn het houvast voor de vele mensen, meestal vrouwen, die al zo vaak en zo lang tevergeefs op dieet geweest zijn. Want door het strikt naleven van de dieetregels, kan je tenminste niet meer ‘de fout ingaan’ en dat voelt veilig. Dat is de belangrijkste reden waarom dit soort diëten zo populair zijn. Bovendien is de bedenker van het dieet iemand waarmee je je kan identificeren of die deskundigheid uitstraalt. Dat schept vertrouwen en hoop, waardoor het gevoel ontstaat dat het dit keer écht gaat lukken. En daar zijn deze ‘goeroes’ en hun marketingadviseurs heel goed van op de hoogte. Daarom maken zij ook alle drie gebruik van dezelfde ‘psychologische marketingtruc’. Zij  spelen in op een verschijnsel dat in de psychologie ‘aangeleerde hulpeloosheid’ wordt genoemd.

Dit is een gemoedstoestand waarin mensen terechtkomen – vaak door negatieve ervaringen in het verleden- waarin ze zichzelf wijs hebben gemaakt, dat ze hele eenvoudige beslissingen niet meer zélf kunnen nemen. In dit voorbeeld dus op het gebied van eten. Door de vele mislukte lijnpogingen – met vaak het onvermijdelijke jojo-effect als gevolg – hebben, meestal vrouwen, het vertrouwen in hun eigen vermogen om af te vallen vaak verloren. Ze zijn er door de jaren heen, meestal onbewust, van overtuigd geraakt dat zij niet (meer) op eigen kracht kunnen afvallen. Maar dat dit alleen nog lukt, wanneer ze ‘aan de hand meegenomen worden’ en precies datgene eten, wat die ander hen heeft voorgeschreven. Bij wijze van spreken liefst van dag tot dag en van uur tot uur.

Op dit, meestal onbewuste gevoel van hulpeloosheid – ‘Help, ik kan het niet alleen, ik heb dit product (dieet) nodig’- wordt daarom handig ingespeeld.  En wel op zo’n manier dat alles wat je nodig hebt om af te vallen volgens dat bepaalde dieet, je op een presenteerblaadje wordt aangereikt, inclusief de recepten en boodschappenlijstjes. Hierdoor hoef je niet meer zelf na te denken over wat en hoeveel je mag eten om af te vallen. De enige moeite die je nog wel zelf moet doen, is het boek aanschaffen, de daarin voorgeschreven voedingsmiddelen  kopen en de dieetregels  strikt opvolgen.

Wat is daar verkeerd aan, vraag je je nu misschien af, wanneer je jezelf hierin herkent. Dat is toch juist gemakkelijk? Dan hoef ik me in ieder geval niet iedere dag opnieuw af te vragen wat ik moet kopen om te eten en of dat toegestaan is. Zo weet ik tenminste zeker dat ik afval. Dat klopt: als je het dieet precies volgt zul je meestal afvallen en dat is natuurlijk prettig.  En als je écht gelooft dat jij het niet zelf meer kunt, is het ook begrijpelijk dat je voor een dergelijk dieet kiest. In de praktijk blijkt echter, dat je jezelf hier uiteindelijk geen dienst mee bewijst, sterker nog: op de lange termijn werkt het zelfs tégen je. Want hoe onschuldig en gemakkelijk het ook lijkt, er schuilt in dit niet meer zelf hoeven nadenken ook een groot gevaar. Want door het klakkeloos volgen van dieetvoorschriften bevestig je keer op keer je eigen vaak onbewuste overtuiging – dat je inderdaad zelf niet in staat bent om een blijvende verandering in je eetgedrag en daarmee in je gewicht aan te brengen -. Je bekrachtigt hierdoor a.h.w. je eigen ‘hulpeloosheid’. Iedere keer dat je weer een dieet uitprobeert, dat anderen voor jou bedacht hebben, zeg je in feite tegen jezelf: ‘Inderdaad, ik kan het niet alleen, ik heb anderen nodig die me zeggen wat, hoeveel en wanneer ik mag eten’.

En dat is nu precies waar de ‘dieetgoeroes’ zich op richten. Op je gevoel van machteloosheid, op je gevoel dat jij zelf geen enkele invloed hebt op je eetgedrag. Op je overtuiging dat jij zelf niet weet hoe je moet afvallen, ook al zou je dat objectief gezien wel op eigen kracht kunnen. Wat het daarbij vaak nog moeilijker maakt om te geloven dat je het wel zelf kunt, is het feit dat je je vaak aansluit bij anderen die hetzelfde dieet volgen.  Meestal via een website met een actief forum, waar je met ‘lotgenoten’ over je ervaringen met het bewuste dieet kunt praten en soms vragen kunt stellen aan de bedenker van het dieet. Slim bedacht allemaal, want daardoor is er binnen zo’n groep gelijkgestemden meestal geen plaats voor andere ideeën over afvallen. Hierdoor kom je ook niet zo snel in aanraking met andere afslankmethodes. En blijf je dus geloven dat een voorgeschreven dieet de enige juiste manier is om af te vallen. Maar terwijl je dus denkt dat je iets leert van het volgen van een dergelijk dieet, wordt in feite je gevoel van afhankelijkheid, onmacht en ‘hulpeloosheid’ juist versterkt en je zelfvertrouwen steeds verder aangetast.  Want het gedachteloos volgen van dieetvoorschriften zal je eetgedrag uiteindelijk niet écht veranderen, in tegendeel zelfs. Het zal op den duur jouw controle over je eigen eetgedrag aantasten, omdat niet jij, maar de voorschrijvers van het dieet uiteindelijk bepalen wat, wanneer, hoeveel en in welke combinaties je mag eten. Hoe ‘hulpeloos’ kan en/of wil je zijn? Denk je nu, dat jij echt niet beïnvloed wordt en gewoon bewust kiest voor een dergelijk dieet, vraag je dan eens af hoe vaak je een soortgelijk dieet al gevolgd hebt en of de resultaten daarvan blijvend waren.

Wanneer je stopt met het dieet, maar je merkt dat je onzeker wordt als je niet meer volgens je dieetvoorschriften eet, heb je duidelijk niets geleerd. Dat kan ook bijna niet, want je hebt je eetgedrag alleen maar tijdelijk aangepast aan het door jou gekozen dieet. Want als je je eetgedrag daadwerkelijk zou hebben veranderd door het volgen van dat dieet, zou dit betekenen dat je er niet meer afhankelijk van zou hoeven zijn. Je hebt pas echt iets geleerd, wanneer je zonder gebruiksaanwijzing iets zelfstandig kunt doen. Zoals autorijden zonder instructeur, je nieuwe combimagnetron bedienen zonder de gebruiksaanwijzing, een lekkere appeltaart bakken zonder het recept op het aanrecht. Werkelijke gedragsverandering, het aanleren van nieuw gedrag, vindt namelijk plaats in je hersenen, in je denken en handelen. Dat is de werkelijke basis voor meer zelfvertrouwen: leren vertrouwen op je eigen kennis en kunde. Dat lukt natuurlijk niet als je je eigen denken uitschakelt. Met betrekking tot verandering van je eetgedrag betekent dit te durven en kunnen eten zonder dieetvoorschriften, daarbij vertrouwend op je eigen lichaam en de signalen die het uitzendt, want:

‘Vertrouwen in je eigen handelen is de eerste voorwaarde voor succes’

Wil jij kennismaken met een methode die jou wel leert, om op een doeltreffende manier en op eigen kracht, blijvend af te vallen? Lees dan mijn boek en/of volg één van de daarop gebaseerde workshops of trainingen. Jouw vermeende ‘hulpeloosheid’ is slechts aangeleerd gedrag en kan dus ook weer worden afgeleerd, waardoor je niet meer afhankelijk zult zijn van allerlei diëten. Je bent namelijk tot veel meer in staat dan je nu misschien zelf gelooft.

Ik lees graag je reactie.

Over yvonnevdhout

Ik ben gewichtscoach/trainer en auteur van het boek RE(d)T je gewicht, een realistische kijk op en aanpak van overgewicht. Ik ben van mening dat het volgen van (populaire) diëten, je niet helpen om blijvend af te vallen. Erger nog, juist mensen die regelmatig een dieet volgen worden uiteindelijk vaak zwaarder dan vóór het dieet. Het goede nieuws is dat dit niet aan jou ligt, maar aan de diëten zelf. Meer info over mij en mijn visie op afvallen vindt je op mijn site: www.redtjegewicht.nl
Dit bericht werd geplaatst in Gewichtige verhalen en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

7 reacties op De psychologie van de dieetindustrie: waarom bepaalde diëten zo populair zijn.

  1. Montignac en Dr Frank zijn op dezelfde pijlers geschoeid. Geen koolhydraten, veel eiwitten.

    Verder ben ik van mening dat een dieet of voedingsvoorschrift een begeleiddende taak moet hebben. De persoon is het beste gebaat bij een begeleding naar een normaal eetpatroon, die gangbaar is in het land waarin je woont. “leer” ze ook om haar/zijn eigen keuze te maken. Wil je geen brood, wat wil je dan en waar kun je het voor vervangen.
    Boodschappenbriefjes vind ik té infantiel. Leer je eigen keuze maken. Alhoewel ik moet eerlijk bekennen, dat de eerste vier weken van mijn weekendvrijdieet behoorlijk vast staan. Maar aan de andere kant, eet je die appel niet bij het ontbijt, eet je hem lekker wanneer je wel tijd en/of trek hebt. Zolang je maar eet wat je moet eten op een dag om gezond te blijven😉
    Voldoende eten zorgt ervoor dat je niet gaat grazen of snaaien.

    Wat ik wel heel belangrijk vind, zoek uit waardoor je het afvallen niet volhoudt. Het kan gewoon zijn dat er congnitieve oorzaken zijn. Dat vergt een andere aanpak dan minder eten.

    xx

  2. ericverberne zegt:

    Goed artikel Yvonne!😀

    Je hebt het duidelijk in kaart gebracht wat er eigenlijk achter die PR machines van de dieet goeroes zit. Een afhankelijkheid opbouwen daar gaat het hun om. Misbruik maken van de hulpeloosheid van de mensen die ze zeggen te helpen. En daarna kunnen ze het weer alleen oplossen. Terwijl ze dat niet geleerd wordt. Jammer maar waar.

    Bedankt voor het delen, Yvonne😀
    Eric

  3. Je gaat er vanuit dat iemand die zich het eetpatroon van bv Dr Frank eigen maakt, niet zelf nadenkt en dat ook nooit kzal doen en niet zal leren. Dat is onzin. Hulpeloos? Welnee.
    Ik spreek voor mezelf: ik leerde me het eetpatroon van Dr Frank aan (minder koolhydraten, meer eiwitten, iets wat Montignac overigens ook aanraadt, dus zo verschillend zijn ze niet). Door te overdrijven in het begin (helemaal geen koolhydratgen) gedurende korte tijd, val je af. Daarna moet je he eetpatroon herstellen naar minder kookhydraten dan je altijd gewend was. Kortom: anders eten. Ik heb ervan geleerd hoe mijn maaltijden samengesteld zouden moeten/kunnen zijn.
    Inderdaad: tijdens het volgen zijn zijn ‘dieet’ , het leerproces, met het boek naast me op het aanrecht, maar daarna? Gewoon in dezelfde trant blijven koken. Nadenken dus! En ik ben al een jaar op mijn gewenste gewicht gebleven!

    Vraag: wat is trouwens het verschil met jouw aanbod van je boek? Jij wilt ook mensen aan je binden door ze te vertellen hoe ze het moeten doen🙂 Je springt aardig in op de psychologie van de eetindustrie…..

    • yvonnevdhout zegt:

      Bedankt voor je reactie Erica.
      Goed te horen dat jij wel degelijk iets geleerd hebt van een dieet en op gewicht kunt blijven. Maar helaas blijkt uit én in de praktijk dat dit lang niet voor iedereen geldt. Het lukt maar 5% om hun afgevallen gewicht te behouden, de rest valt binnen een aantal jaar weer terug op het oude, maar meestal op een hoger gewicht.

      Klopt, ik wil ook mensen vertellen hoe ze het zouden kunnen doen. Het verschil is dat mijn boek geen dieetboek is, maar een inzichtgevend (zelfhulp)boek, Het beschrijft wat veelvuldig lijnen kan doen met je lichaam en geest. En geeft handvatten hoe je hier anders mee om kan leren gaan. Uit de vele goede recensies van zowel particulieren als professionals (diëtisten, gewichtsconsulenten en o.a. de obesitasvereniging) blijkt ook dat dit zeer op prijs wordt gesteld.

      En ja…..ik spring inderdaad in op de psychologie van de eetindustrie, dat is ook al ruim 15 jaar mijn vak😉
      Ik wens je veel succes met je nieuwe eetpatroon.

      Groet, Yvonne

  4. joop kools zegt:

    Wil jij kennismaken met een methode die jou wel leert, om op een doeltreffende manier en op eigen kracht, blijvend af te vallen? Lees dan mijn boek en/of volg één van de daarop gebaseerde workshops of trainingen.
    Dag Yvonne, Het zou aardig zijn als je toch wat duidelijker zou zijn in wat jouw methode anders doet zijn dan al die anderen, want die hierboven gekopieerde zin zou Montignac ook zo over zijn boeken schrijven.
    Overigens denk ik, dat heel veel mensen, waaronder ik, er moeilijk in slagen om het bewust te eten voldoende te automatiseren. Als ik dat doe gaat het wel goed, want dan maak je ook bewust keuzes. Precies waar je jezelf toestaat om “dat bewuste” te verlaten ga je weer “de fout in”.
    Je gebruikt veel het woord geloven, daar zitten ook heel mooie parallellen. Elke religie heeft een “recept” voor het goede leven. Als je dat volgt gaat het goed, als je gaat “zondigen” gaat het fout.
    Het kan ook zonder religie door bewust te leven, maar tja, dat velt niet altijd mee.

    • yvonnevdhout zegt:

      Bedankt voor je reactie Joop.

      Het verschil in wat Montignac zou kunnen schrijven over zijn boeken en ik over het mijne is, dat mijn boek geen dieetboek is. Er staan dan ook helemaal geen recepten in, maar wel handvatten hoe je je eetgedrag, zowel lichamelijk, mentaal als emotioneel kunt leren veranderen.

      Het gaat inderdaad over bewust zijn van hoe en waarom je eet. En ik ben het helemaal met je eens dat dit lang niet altijd gemakkelijk is, maar wel haalbaar.
      Voor meer duidelijkheid over mijn visie op afvallen, zie ook mijn reactie hierboven of lees de informatie op mijn site: http://www.redtjegewicht.nl

      Groet, Yvonne

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s